{"id":2554,"date":"2020-11-25T13:38:03","date_gmt":"2020-11-25T13:38:03","guid":{"rendered":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/?p=2554"},"modified":"2020-11-25T13:38:03","modified_gmt":"2020-11-25T13:38:03","slug":"mroczny-realizm-magiczny-z-dolnego-slaska-recenzja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/mroczny-realizm-magiczny-z-dolnego-slaska-recenzja\/","title":{"rendered":"Mroczny realizm magiczny z Dolnego \u015al\u0105ska [recenzja]"},"content":{"rendered":"\n

Koniec roku 1945, Ziemie Odzyskane i czworo bohater\u00f3w, o kt\u00f3rych opowiada nam tajemniczy, nie\u015bmiertelny narrator \u2013 tak w wielkim skr\u00f3cie mo\u017cna stre\u015bci\u0107 fabu\u0142\u0119 drugiej powie\u015bci Jakuba Bielawskiego<\/a><\/strong>. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Wydawnictwo Vesper przyzwyczai\u0142o swoich czytelnik\u00f3w do tego, \u017ce wydaje klasyk\u0119 grozy oraz horrory, ale \u201eDunkel\u201d jest sporym zaskoczeniem, poniewa\u017c skutecznie wymyka si\u0119 klasyfikacjom i przyporz\u0105dkowanie tej powie\u015bci do jakiego\u015b konkretnego gatunku wydaje si\u0119 dosy\u0107 ryzykowne, bo mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jest to zar\u00f3wno powie\u015b\u0107 obyczajowa, jak i historyczna (chocia\u017c sama historia wcale nie jest w tu najwa\u017cniejsza) oraz powie\u015b\u0107 z tego podgatunku fantastyki, kt\u00f3ry nosi nazw\u0119 weird fiction. Najlepiej i najbezpieczniej by\u0142oby chyba jednak powiedzie\u0107, \u017ce jest to literatura pi\u0119kna i je\u015bli \u201eDunkel\u201d mia\u0142by ju\u017c dosta\u0107 jak\u0105\u015b etykietk\u0119, to najbardziej pasowa\u0142by tu realizm magiczny.<\/p>\n\n\n\n

Spotkanie z wielk\u0105 histori\u0105 i ma\u0142ymi historiami<\/h6>\n\n\n\n

\u201eDunkel\u201d ukazuje groz\u0119, chaos i mrok, bied\u0119, niepewno\u015b\u0107 i okrucie\u0144stwo nowej, powojennej rzeczywisto\u015bci. Oto wi\u0119c na Dolny \u015al\u0105sk, w okolice G\u00f3r Sowich i Dzier\u017coniowa przybywaj\u0105 przesiedle\u0144czy ze Wschodu \u2013 pionierzy, kt\u00f3rzy na gruzach starego, poniemieckiego \u015bwiata b\u0119d\u0105 tworzy\u0107 nowy, a znana z podr\u0119cznik\u00f3w, wielka, oficjalna, pe\u0142na polityki i wa\u017cnych wydarze\u0144 historia spotka si\u0119 z histori\u0105 w skali mikro, osobist\u0105, prywatn\u0105 i rodzinn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Patrz\u0105c z tej perspektywy, \u201eDunkel\u201d to opowie\u015b\u0107 o \u015bwie\u017co przy\u0142\u0105czonych do Polski, tak zwanych Ziemiach Odzyskanych i ludziach, kt\u00f3rzy na te zimie przybywaj\u0105, a tak\u017ce osobista, utkana ze skrawk\u00f3w wspomnie\u0144, historia rodziny samego autora, kt\u00f3ry w pos\u0142owiu do ksi\u0105\u017cki stwierdza, \u017ce nie powsta\u0142aby ona bez jego bab\u0107, dziadk\u00f3w, prabab\u0107, pradziadk\u00f3w i ich opowie\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Bohaterowie, czyli ci, kt\u00f3rzy nios\u0105 w sobie ciemno\u015b\u0107<\/h6>\n\n\n\n

Nowa powie\u015b\u0107 Jakuba Bielawskiego to wreszcie tak\u017ce historia mrocznych, nios\u0105cych w sobie ciemno\u015b\u0107 bohater\u00f3w, kt\u00f3rych wybiera sobie Dunkel i cztery r\u00f3\u017cne, przeplataj\u0105ce si\u0119, mroczne historie. Mamy wi\u0119c Frani\u0119, kt\u00f3ra boi si\u0119 molydy, czyli z\u0142owrogiej istoty, kryj\u0105cej si\u0119 w rowach i swojego ojca, w kt\u00f3rego z czasem zacznie si\u0119 zmienia\u0107, tak bardzo, \u017ce siostry Frani wkr\u00f3tce zaczn\u0105 si\u0119 ba\u0107 Frani. Mamy W\u0142adka, kt\u00f3rego kiedy by\u0142 ma\u0142y, „Niemra” tak d\u0142ugo traktowa\u0142a jak psa, przywi\u0105zywa\u0142a do belki stropowej i t\u0142uk\u0142a, \u017ce w ko\u0144cu zacz\u0105\u0142 uwa\u017ca\u0107, i\u017c faktycznie jest psem i si\u0119 w niego zmienia\u0107, bo \u201er\u00f3s\u0142 w nim czarny skowyt skrzywdzonego zwierz\u0119cia\u201d. Mamy Franciszka, kt\u00f3ry w czasie wojny staje si\u0119 Franzem i \u017cyje sobie dostatnio oraz spokojnie jako ulubiony pracownik bogatego niemieckiego przemys\u0142owca i kochanek jego c\u00f3rki, a po wojnie wszystko zostaje mu odebrane i za spoufalanie si\u0119 z wrogiem omal nie traci \u017cycia. I wreszcie mamy Kazi\u0119, kt\u00f3rej matka bije ojca i jest gro\u017ana jak burza z piorunami, Kazi\u0119, kt\u00f3ra lubi straszne opowie\u015bci i kt\u00f3ra wie, \u017ce rzek\u0119 trzeba karmi\u0107 krwawymi ofiarami, bo inaczej zatopi mieszkaj\u0105cych nad ni\u0105 ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Ich drogi b\u0119d\u0105 si\u0119 przecina\u0107 i \u0142\u0105czy\u0107, a opr\u00f3cz nich pojawi si\u0119 tak\u017ce wiele innych, zwi\u0105zanych z nimi postaci, postaci, kt\u00f3re tylko na jaki\u015b czas pojawi\u0105 si\u0119 w ich \u017cyciu i postaci, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 z nimi wi\u0119zy krwi, bo \u201eDunkel\u201d to tak\u017ce historia o rodzinach, a ciemno\u015b\u0107 jest tu czym\u015b w rodzaju genu i dziedziczy si\u0119 j\u0105 po przodkach.<\/p>\n\n\n\n

Dunkel czyli ten, kt\u00f3ry jest, by\u0142 i b\u0119dzie<\/h6>\n\n\n\n

Jakub Bielawski narratorem swojej powie\u015bci czyni tytu\u0142owego Dunkela, czyli ciemno\u015b\u0107 \u2013 nie tyle tajemnicze, nie\u015bmiertelne b\u00f3stwo, potwora czy z\u0142ego demona, co istniej\u0105cy w ludziach mrok, kt\u00f3ry zostaje tu spersonifikowany, staje si\u0119 jakby oddzielnym, \u015bwiadomym siebie bytem, bytem, kt\u00f3ry potrafi snu\u0107 skomplikowane rozwa\u017cania na temat samego siebie, swojej egzystencji, \u015bwiata, spotykanych ludzi oraz historii, rozwa\u017cania, kt\u00f3re, jak mo\u017cna si\u0119 domy\u015ble\u0107, raczej nie nale\u017c\u0105 do optymistycznych \u2013 przeciwnie wr\u0119cz: historiozofia oraz metafizyka maj\u0105 tu wyd\u017awi\u0119k zdecydowanie pesymistyczny czy wr\u0119cz nihilistyczny, a wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 z nich wizja op\u0119tanego przez ciemno\u015b\u0107 cz\u0142owieka, cz\u0142owieka, kt\u00f3remu ostatecznie tylko ciemno\u015b\u0107 towarzyszy i tylko ciemno\u015b\u0107 jest przeznaczona, mo\u017ce przyt\u0142acza\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNa zewn\u0105trz noc i w ludziach czarna noc\u201d \u2013 to zdanie, przerabiane i przepisywane na wiele mo\u017cliwych sposob\u00f3w pojawia si\u0119 w tej powie\u015bci bardzo cz\u0119sto. Czasy, w kt\u00f3rych przysz\u0142o \u017cy\u0107 bohaterom s\u0105 bowiem wyj\u0105tkowo mroczne i tworz\u0105 pasuj\u0105cych do nich, mrocznych ludzi \u2013 ludzi silnych, okrutnych, wypranych z emocji, bezdusznych i gotowych zrobi\u0107 wszystko, byleby tylko przetrwa\u0107, a w\u0142a\u015bnie takich ludzi upodoba\u0142 sobie Dunkel. A jednak, zgodnie z jego pesymistyczn\u0105 diagnoz\u0105, mo\u017ce on pojawi\u0107 si\u0119 w ka\u017cdych czasach, jest, by\u0142 i b\u0119dzie, i \u017ceby go zobaczy\u0107, wystarczy spojrze\u0107 w lustro.<\/p>\n\n\n\n

Narracyjna jazda bez trzymanki<\/h6>\n\n\n\n

R\u00f3wnie wa\u017cne jak to, \u017ce w ksi\u0105\u017cce m\u00f3wi do nas Dunkel jest r\u00f3wnie\u017c to, w jaki spos\u00f3b to robi, bo to w\u0142a\u015bnie j\u0119zyk, jakim zosta\u0142a napisana ta powie\u015b\u0107 sprawia, \u017ce jest ona tak wyj\u0105tkowa. Styl w \u201eDunkelu\u201d od razu zwraca uwag\u0119 czytelnika, osza\u0142amia, zachwyca i hipnotyzuje, a jest to styl z jednej strony, transowy, psychodeliczny, rytmizowany i pe\u0142en powt\u00f3rze\u0144 oraz refren\u00f3w, oniryczny, brawurowy i szalony, a z drugiej, sensualny, bogaty, obfituj\u0105cy w efektowne metafory i bardzo pi\u0119kny. Wszystko to razem sprawia, \u017ce jest to po prostu ostra narracyjna jazda bez trzymanki, co\u015b, co jednych ol\u015bni, a innych przyt\u0142oczy, ale nikogo nie pozostawi oboj\u0119tnym.<\/p>\n\n\n\n

Co jednak istotne, zadaniem stylu w \u201eDunkelu\u201d nie jest wy\u0142\u0105cznie oszo\u0142omienie i przykucie uwagi czytelnika \u2013 forma zosta\u0142a tu dopasowana do tre\u015bci i bardzo dobrze z ni\u0105 wsp\u00f3\u0142gra, a specyficzny j\u0119zyk pozwala Bielawskiemu stworzy\u0107 nie tylko tytu\u0142owego Dunkela, ale ca\u0142y, magiczny, bardzo sensualny, balansuj\u0105cy na granicy mrocznego snu i jeszcze mroczniejszej jawy \u015bwiat, w kt\u00f3rym wszystko pulsuje, \u017cyje i oddycha.<\/p>\n\n\n\n

Czy warto przeczyta\u0107?<\/h6>\n\n\n\n

\u201eDunkel\u201d jest jedn\u0105 z najlepszych polskich powie\u015bci, jakie mia\u0142am okazj\u0119 przeczyta\u0107 w 2020 roku i z pewno\u015bci\u0105 jest to napisana pi\u0119knym j\u0119zykiem, warto\u015bciowa, godna uwagi ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra bardzo wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 na tle prozy polskiej, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w tym roku. Jest to jednak lektura dosy\u0107 wymagaj\u0105ca, kt\u00f3ra raczej nie przypadnie do gustu czytelnikom nastawionym na to, \u017ce w\u0142a\u015bnie otrzymali typowy horror, ale co\u015b dla fan\u00f3w opowie\u015bci nieoczywistych, realizmu magicznego, weird fiction i takich autor\u00f3w, jak Szczepan Twardoch, Wit Szostak, \u0141ukasz Orbitowski czy Radek Rak, kt\u00f3rego polecajk\u0119 mo\u017cna zreszt\u0105 znale\u017a\u0107 na ok\u0142adce \u201eDunkela\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ocena 8\/10<\/p>\n\n\n\n

Opinia: Kat
Foto: amenarhi<\/p>\n\n\n\n

Recenzja powsta\u0142a w ramach wsp\u00f3\u0142pracy z grup\u0105 recenzentek z grupy
Fantastyka na luzie \u2013 ksi\u0105\u017cka, film, serial
grupa dyskusyjna: https:\/\/www.facebook.com\/groups\/fantastyka\/<\/a>
bookstagram: https:\/\/www.instagram.com\/fantastyka_na_luzie\/<\/a>
fanpage: https:\/\/www.facebook.com\/FantastykaNaLuzieFP<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\n

Koniec roku 1945, Ziemie Odzyskane i czworo bohater\u00f3w, o kt\u00f3rych opowiada nam tajemniczy, nie\u015bmiertelny narrator \u2013 tak w wielkim skr\u00f3cie mo\u017cna stre\u015bci\u0107 fabu\u0142\u0119 drugiej powie\u015bci Jakuba Bielawskiego<\/a><\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

Czytaj wi\u0119cej<\/a><\/div>","protected":false},"author":15,"featured_media":2555,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"spay_email":""},"categories":[46,98],"tags":[155,154,99],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/dunkel-gotowe-01-scaled.jpeg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2554"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2554"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2554\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2556,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2554\/revisions\/2556"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2555"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2554"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2554"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mbp.szczecin.pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2554"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}